12-13 yy türk edebiyatı

Konu: 12-13 yy türk edebiyatı Ocak 11th 2008, 21:42

XII VE XIV. YÜZYIL TÜRK EDEBİYATI
( geçiş dönemi )

XIII. yüzyılda Moğol istilaları, Haçlı seferleri, Beylikler arasındaki çekişmeler, Türk – Bizans çatışmaları Anadolu’da büyük bir kaos oluşturmuştur Halkın mal ve can güvenliği kalmamıştır
Orta Asya’da Moğol saldırılarından kaçarak Anadolu’ya gelen din ve tarikat adamları Anadolu insanıyla kaynaşmıştı Huzursuzluk ve çaresizlikle çırpınan Anadolu insanı Bu Din ve tarikat adamlarının açtıkları tekkelerin mistik ortamlarında huzur bulmaya çalıştı
Şahsi istek ve arzulardan arınarak kalbi Allh sevgisiyle doldurma, dünyaya önem vermeme, sevgi hoşgörü, birlik düşüncesi insanlara yardım etme , gönül kazanma arzusuyla bir çok kişi tekkelere toplanmaya başladı.
İşte bu dönem edebiyatına Orta Asya’dan gelen Alp Erenlerin Anadolu insanının acılarını azaltmak ulusal birliği sağlamak amacıyla kurdukları tekkelerde yetişen kişilerin oluşturduğu
Eserler damgasını vurmuştur
Oluştuğu yerden dolayı “Tekke Edebiyatı ya da bu düşünce sisteminin adı olan “Tasavvuf Düşüncesi”nden dolayı bu edebiyata “Tekke veya Tasavvuf Edebiyatı” denmiştir.
Ama aynı dönemde İran ve Arap edebiyatından esinlenerek oluşturulan “Divan Edeb.yatı” da Hoca Dehhani Ahmedi Kadı Burhanettin Âşık Paşa, Gülşeni …gibi kişilerle İlk örneklerini vermiştir.
Aşlk Paşa’nın mesnevi tarzında yazılmış “Garipname” adlı eseri Gülşeni’nin İranlı şair Attar’dan Türkçeye uyarladığı “Mantık ül Tayr ( Kuşların dili ) ve “ Felekname” si bu dönemde oluşturulan önemli örneklerdendir Hint yazarı Beydaba’nın “Kelile ve Dinme” adlı eseri de 14. yüzyılda Kul Mesut tarafından Türkçeye çevrilmiştir.
Geleneksel Türk Halk edebiyatı da Nasrettin Hoca Hikayeleri, Battal Gazi Destanı, Saltuk Name .. gibi eserlerle örnekler vermeye devam etmiştir.
TASAVVUF
Allah’ın varlığını bilme, kainatın ve insanın var oluş sebebini anlama insanı mükemmel varlık haline getirme anlayışıdır.
Bazı Edebiyat araştırmacıları kaynağını eski Hint, İran ve Yunan felsefesindeki “RANTESTİK” görüşlere dayandırsa da tasavvuf düşüncesi İslam kültür ve uygarlığı içinde yoğrulmuş, biçimlenmiş orijinal bir dünya görüşüdür.
Tek varlık anlamına gelen “ Vahdet-i Vücut” inancına dayanır Tek varlık Allahtir O aynı zaman da “vücud-i mutlak”tır Yanı tek gerçek varlıktır ; ve Hüsn-i Mutlak” tır.( gerçek mutluluk ondadır ) Onun dışındaki varlıklar Allah’ın kendini sevenleri ve büyüklüğünü görmek isteği dolayı “kün “ emreyle sonradan yaratılmış ölümlü ve gölge varlıklardır.
Böylelikle VAHDET ( birlik- teklik ) hali KESRET ( çokluk ) haline dönüşmüştür Kesret alemi geçicidir bütün varlıklar kesret alemine geldikleri andan itibaren Vahdet halinin güzellik ve zevklerini ararlar. Vahdet hali onlar için asıl vatan Kesret hali ( yaşanan ortam ) ise gurbettir Kişi bu gurbette çektiği çilelerle olgunlaşacak görevini tamamlayacak ve vatanına dönecektir.
İnsanın aslında bencillik hırs ve kin gibi istenmeyen şeyler vardır Gerçek güzelliğe kavuşmak isteyen insan öncelikle bu fenalıklardan arınmalıdır Bunun içinde “Tarikat “ ya da “Tekke” denen okullara gider nefsinden arınır ve Olgun insan ( İnsan-ı Kamil ) olur.
Tasavvuf – Terimler
Tekke – Dergah - Meyhane : Tasavvufi eğitimin verildiği yer.
Şeh – Mürşit - Pîr : Tarikatın başında bulunan ve eğitimi veren kişi
Mutasavvuf- Mürit – Derviş : Dergaha devam eden , tasavvuf yoluna giren kişi
Aşk : Tanrı sevgisi